The photography business and the american dream - by Laurance Kim Nếu các bác quan tâm đến nhiếp ảnh và dự định gắn sự nghiệp của mình với nó thì xin đừng bỏ qua bài viết này.

Nhiếp ảnh và giấc mơ Mĩ

The photography business and the american dream - by Laurance Kim

Đây là lần đầu em dịch bài có gì sai sót mong các bác bỏ qua và góp ý cho em, chúc các bác zoom và đọc vui!

          Dưới đây là định nghĩa đơn giản của em về giấc mơ Mĩ: cuộc sống giàu có ở mức trung lưu hoặc cao hơn với thu nhập đủ để lo cho con cái học đại học và có thể nghỉ hưu ở độ tuổi hợp lý (ví dụ: trước khi các bác quá già yếu để có thể “hưởng” những năm hưu của mình) Tiêu chuẩn về giấc mơ Mĩ đối với  mỗi người có thể rất khác nhau ạ. Như với em, em có một mục tiêu tài chính cao hơn nhiều so với những gì đề cập ở trên nhưng em sẽ dùng nó như một mốc cơ bản để phân tích. Bài viết này dựa trên những kinh nghiệm mà em có được qua 20 năm kinh doanh ( cả trong và ngoài lĩnh vực nhiếp ảnh). Đây có lẽ là bài viết quan trọng nhất mà em từng viết. Nếu các bác quan tâm đến nhiếp ảnh và dự định gắn sự nghiệp của mình với nó thì xin đừng bỏ qua bài viết này.
Có nhiều cách làm giàu để đạt được giấc mơ Mĩ, em sẽ nêu ra một vài trong số chúng:

1. Làm nhà đầu tư

          Các nhà đầu tư chuyên nghiệp luôn giữ vị trí đầu bảng trong số những công việc tạo ra nhiều của cải nhất bởi mọi tài sản và sự giàu có ( những người trong giới giải trí và vận động viên lại là trường hợp ngoại lệ)đều được tạo dựng thông qua việc đầu tư, hay cụ thể hơn là thông qua việc dám chấp nhận rủi ro cao và dùng đòn bẩy tài chính( tỷ lệ vốn vay trên tổng số vốn). Ở đây em không chỉ đang nói về chuyện tiết kiệm chút lương còm rồi gửi ngân hàng kiếm lãi hàng tháng, hãy nghĩ lớn hơn nữa.

          Em ví dụ về một nhà đầu tư bất động sản ở mức khá phổ thông, anh ta mua một tòa nhà giá 500’000$ và cho thuê(vốn bỏ ra là 100’000$ và vay thế chấp 400’000$). Người thuê nhà trả đủ tiền để anh ta có thể bao quát được mọi chi phí, kể cả việc trả khoản thế chấp. Với sự lựa chọn đầu tư thông minh, sau 12 năm, tòa nhà được bán với giá 1’000’000$. Vậy trong 12 năm anh ta đã biến 100’000$ thành 1’000’000$, lãi 900’000$. Nói cách khác, chỉ với một cái bắt tay của các nhà đầu tư đã tương đương với 30 năm thu nhập của một nhiếp ảnh gia trung bình. Cũng dễ hiểu vì sao phần lớn những cuộc đổi đời lại thường được thực hiện bằng cách này phải không ạ.

          “Anh có thấy tòa nhà đằng kia không? Tôi mua nó 10 năm trước, nó cũng là tòa nhà đầu tiên tôi mua, bán nó sau 2 năm lãi 800’000$. Cảm giác còn tuyệt hơn cả lúc ‘hổn hển’. Khi đó tôi đã nghĩ đó là tất cả tiền trên thế giới. Nhưng bây giờ nó chỉ đủ trang trãi cho một ngày.” Gordom Gekko

2. Trở thành chuyên gia:

          Các chuyên gia(nha sĩ, luật sư, kế toán viên...) lại làm giàu theo một cách hơi khác so với những nhà đầu tư. Ngay từ khi mới bắt đầu đi làm họ đã có thể có một mức thu nhập cao, lý do chính là lĩnh vực họ làm đòi hỏi kiên thức và trình độ kinh nghiệm rất cao mà chỉ có thể có được thông qua việc bỏ ra rất nhiều thời gian và công sức. Ví dụ như muốn trở thành một luật sư, các bác phải tốn ít nhất 7 năm cũng như kha khá tiền(em đang xét ở Mĩ ạ, nhưng cả ở Việt Nam muốn có bằng du học xịn thì thậm chí còn tốn hơn ấy chứ nhỉ). Các bác sẽ tốn chừng 4 năm cho chương trình dự bị đại học, sau đó là 3 năm nữa ở trường luật và còn phải vượt qua bài kiểm tra cuối cùng nữa mới chính thức có khả năng làm luật sư.

          Đó thực sự là một tiêu chuẩn rất cao để gia nhập nghề này, và để tốt nghiệp từ một trường luật danh tiếng thì tiêu chuẩn ấy thậm chí còn được đẩy cao lên thêm rất nhiều. Thế các bác được gì? Để làm ví dụ, lương khởi điểm trung bình cho một luật sư mới tốt nghiệp New York University (trường em tốt nghiệp ra ạ, tuy nhiên thì em học về kinh doanh chứ không phải luật ) là hơn 160’000$/năm. Không phải là tệ cho một mức lương thử việc phải không ạ.

          Nhưng ngoài lương luật sư cơ bản, anh ta còn kiếm tiền thông qua việc đầu tư vốn cũng như sử dụng đòn bẩy tài chính giống những nhà đầu tư em đã đề cập ở trên. Thậm chí luật sư còn có thể trở thành cổ đông của các nghiệp đoàn luật, khi đó, anh ta không chỉ kiếm tiền qua sức lao động của mình mà còn bắt đầu nhận được thu nhập thông qua sức lao động của những người làm công cho anh ta.

3. Làm nhân viên công sở/công nhân viên

          Không chỉ doanh nhân mới có thể làm giàu, nhiều công việc làm công ăn lương khác cũng có thể tạo được một mức thu nhập cao. Một nhân viên công sở/công nhân viên kiếm được khoản thu nhập đó thông qua việc đầu tư (của việc chia lợi tức, các quyền chọn mua, chọn  bán, các khoản thưởng, các chương trình bán cổ phiếu ưu đãi cho nhân viên, tiết kiệm đãi ngộ hưu trí 401(k)( 401k company matches)...) và đòn bẩy tài chính. Chắc các bác cũng tự hỏi một người làm công ăn lương mà cũng dùng đòn bẩy tài chính ư? Vâng, em xin đưa một ví dụ ngắn:

          Giả sử bác đang làm công cho một chuỗi siêu thị bán lẻ lớn như Best Buy ở vị trí thu ngân hoặc nhân viên quản lý kệ(tiếp hàng, hàng hết thì bỏ thêm vào, ai hỏi thì tư vấn). Ở cấp độ này, các bác đơn giản chỉ là đang bán thời gian và sức lực của mình lấy tiền. Và thực sự thì bác cũng chẳng kiếm được là bao vì tiêu chuẩn để trở thành một nhân viên quản lý kệ ở siêu thị là rất thấp. Không có cách nào để tạo được một đòn bẩy tài chính dựa trên khoản thu nhập $10/tiếng (ở Việt Nam là khoảng 15’000- 20’000đ/tiếng)

          Còn bây giờ, giả sử bác là một nhân viên công sở điển hình sẽ nhận được mức lương tầm 40’000$/năm. Khi đó bác đã có một đòn bẩy tài chính cho mình bởi bác còn có thể nhận thêm thu nhập từ kết quả hoạt động của phòng ban đó. Nếu bác là một nhân viên tốt của công ty, thăng chức vài năm một lần hay thậm chí còn được bổ nhiệm làm giám đốc quản lý một bộ phận – giả như bộ phận phụ trách mảng điện thoại di động với mức lương 100’000$/năm. Giờ đây bác lại tạo ra đòn bẩy cho thu nhập của mình một lần nữa khi mà bác phải chịu trách nhiệm tạo sự nỗ lực cho toàn thể nhân viên.

          Vài năm sau, bác trở thành giám đốc khu vực, quản lý trong tay hàng tá cửa hàng, lương 200’000$/năm. Bác có được mức lương khủng đó là thông qua đòn bẩy tài chính cũng như tiêu chuẩn rất rất cao phải đạt tới để trở thành giám đốc khu vực. Hàng triệu người có thể được đào tạo để trở thành nhân viên tiếp hàng trong siêu thị trong một ngày nhưng sẽ không có mấy người có kỹ năng và kinh nghiệm để có thể bao quát được hoạt động của 12 cửa hàng cùng hàng trăm nhân viên đi kèm.

4. Trở thành nhân viên phục vụ công cộng/nhân viên chính phủ (The Public Employee)

          Những người làm việc trong lĩnh vực phục vụ công cộng có cơ hội rất lớn để đạt được giấc mơ Mĩ thông qua mức lương cao hơn mức trung bình và những ưu đãi riêng rất hào phóng từ chính phủ mà không phải người nào cũng tiếp cận được. Lấy ví dụ như bác là cảnh sát hay lính cứu hỏa ở thành phố lớn, với vài năm làm việc thêm giờ bác có thể đảm bảo khoản lương hưu 6 con số đi kèm dịch vụ chăm sóc sức khỏe miễn phí cho 2 vợ chồng đến cuối đời. À, đó là chưa kể bác được nghỉ hưu trước 50 tuổi. Những  lợi ích/giá trị tăng thêm ấy nếu tính ra tiền thì dễ đến hàng triệu USD, quả là một vụ làm ăn có lời phải không ạ?

          Phần đông mọi người đều có thể nhận ra điều này, và vâng như một điều hiển nhiên, đó cũng là lý do vì sao rất khó đặt chân vào những ngành ấy. Một số vùng ở Mĩ, việc trở thành một cảnh sát, đôi khi còn khó hơn cả việc chen chân vào Harvard. Không hề có sự cường điệu nào ở đây ạ. Năm ngoái, Harvard có tỷ lệ chấp nhận nhập học là 6,9%. Cũng trong khoảng thời gian đó, cháu trai em cố kiếm một chỗ trong sở cảnh sát ở Connecticut, mỗi vị trí công việc đều có 100 ứng cử viên. Tỷ lệ chấp nhận còn ít hơn 1%.


Canon 1V, Canon 50mm f1.4, Kodak Portra 160NC, develop/scan: RPL,  perfect skin tones straight from the scan with zero corrections.

5. Trở thành nhiếp ảnh gia

          Okay, cám ơn các bác đã đọc đến tận đây, vây một bác phó nháy sẽ được xếp vào đâu?
          Em rất tiếc khi phải nói rằng nhiếp ảnh gia nằm ở đáy của bảng xếp hạng giàu có. Tại sao ư?

         -          Không có ranh giới hạn chế việc gia nhập ngành:về cơ bản thì không có tiêu chuẩn hay giới hạn nào để gia nhập vào ngành nhiếp ảnh chuyên nghiệp(được trả tiền cho việc chụp ảnh và sống nhờ vào khoản tiền đó). Không tiêu chuẩn, không trường lớp đào tạo chính quy được công nhận tương đương với không bằng cấp hay trình độ kinh nghiệm cần thiết. Phần lớn những bác trở thành nhiếp ảnh gia đều đã có sẵn máy ảnh, máy tính với Photoshop (nhiếp ảnh là sở thích của chúng ta phải không ạ?), do đó gần như không cần một khoản đầu tư nào. Tất cả chỉ tốn 50$ cho một website và các bác ‘good to go’. Về kiến thức nhiếp ảnh thì sao, như Xóm chẳng hạn, là một nguồn vooooooooooooô giá – 0.00 VNĐ. Vào thời buổi này, một chiếc Nikon D5100 – 13tr đã tốt hơn rất nhiều so với chiếc Nikon D2X – 100tr bốn năm về trước. Hai tiếng đồng hồ đàm đạo với một bác đi trước trong Xóm, các bác có thể học được vô số điều mà người đi trước phải mất nhiều năm trải nghiệm mới biết được. Cũng chẳng ngạc nhiên mà các page chụp ảnh 50nghìn trên Facebook mọc nhiều như nấm sau mưa đúng không ạ!

          -          Không tạo được đòn bẩy/sự co giãn cho thu nhập: trừ khi các bác đang tính mở một studio lớn với chuỗi cửa hàng khắp thành phố thì các bác không có trong tay một đòn bẩy tài chính nào. Bởi vì đơn giản là bác đang bán thời gian và khấu hao đồ nghề để lấy tiền, và bác chỉ có trong tay một lượng thời gian làm việc giới hạn và cố định trước khi kiệt sức và ‘ngoẻo củ tỏi’. 20 năm trước, một nhiếp ảnh gia có thể tạo đòn bẩy cho ảnh của họ khi chuyên chụp cho Getty Images (Bán 1 ảnh nhiều lần một cách hợp lệ), nhưng thị trường đó bây giờ gần như đã chết bởi bùng nổ ảnh số và microstock (ảnh stock không phân biệt do dân chuyên nghiệp hay nghiệp dư chụp với giá rất rẻ)

          -          Không tích lũy được tài sản/vốn cố định: Không như chủ của  một tiệm giặt là, ông ta có thể bán cửa hàng, tái đầu tư và tiếp tục làm giàu, kinh doanh nhiếp ảnh không tạo được vốn cố định(vốn chủ sở hữu) [Hẳn một số bác cũng có biết câu chuyện về ‘The Jeffersons’ ở thập niên 70 phải không ạ?, George Jefferson trở nên giàu có chỉ với chuỗi cửa hàng giặt khô]. Một bác phó nháy chụp đám cưới thông thường sẽ có mức thu nhập bằng không khi kết thúc buổi chụp cái đám cưới sau cùng. Vì sao ạ? Vì không có ai ngoài kia sẽ đi mua ảnh của bác ấy cả. Thực ra là chẳng còn gì để mua, gia tài 200’000 tấm ảnh đầy đủ bản quyền của bác ta không còn giá trị gì bởi bác ấy đã bán chúng cho nhưng người duy nhất muốn mua chúng rồi (những cặp vợ chồng từng thuê bác chụp hình). Bác ta có thể bán toàn bộ trang thiết bị lấy vài trăm đô nhưng cũng chỉ đến như vậy thôi.

          -          Không có lợi ích hay giá trị tăng thêm nào: Các bác phải tự mua bảo hiểm sức khỏe cho bản thân và gia đình tầm 20’000$/năm và tăng thêm từ 10-15%/năm, quả là một khoản không nhỏ phải không ạ. Công nhân viên của một tập đoàn lớn thường được hưởng hàng tá những ích lợi như vậy mà em có thể kể ra như: bảo hiểm nhân thọ, các chương trình chăm sóc sức khỏe nhân viên, các khoản hoàn trả từ hiệp hội chăm sóc sức khỏe, chương trình giảm giá cho nhân viên, tài khoản tiết kiệm từ thuế.v.v...
Em thực sự không nghĩ ra được việc kinh doanh nào tệ hơn  việc trở thành nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp. Em nói thật là em không nghĩ ra được. Trên thực tế, nếu em dạy một lớp về khởi nghiệp kinh doanh, em sẽ cho lớp một bài tập như sau: các em hãy cho ví dụ về một ngành không cần vốn và cũng không gầy dựng được vốn chủ sở hữu, không giới hạn quy mô cũng như trình độ của người tham gia. Sẽ không ngạc nhiên khi kết quả là nghề chụp ảnh đám cưới chuyên nghiệp. Hiểu biết về điều gì tạo nên một công việc kinh doanh tồi sẽ rất có ích trong tạo dựng một việc làm ăn khởi sắc.

          Cuối cùng, để kết lại: từ góc nhìn của việc tạo lập tài sản, nhiếp ảnh là nghề tệ nhất lúc này. Nhưng có lẽ các bác cũng đã đều biết điều đó rồi nhỉ.


Olympus OM2n, Zuiko 28mm lens, Kodak Portra400nc, NCPS process and scan, straight-from-the-scan

          Vậy phải làm sao?
          Dừng bỏ cuộc! Chỉ bởi nhiếp ảnh là một hướng kinh doanh tệ không có nghĩa nó không đáng để theo đuổi. Nó thực sự chứa đựng một vài lợi ích phi kinh tế (chủ yếu là nó thỏa mãn nỗi mong mõi được gãi ngứa cái chỗ mẫn đỏ mang tên sáng tạo của các bác, cũng là điều khó đong đếm được bằng tiền nhất). Do vậy em xin hiến một vài cách:

Lựa chọn số 1: Dù bạn có không làm gì thì cuộc sống vẫn tiếp diễn. Con cái vẫn phải ăn, đi học, tiền thì vẫn là giấy, bán chẳng ai mua nhưng cứ hở ra là mất.

Lựa chọn số 2: Bắt đầu từ những bước đi tích cực.

          ·         Đánh giá lại và xem xét về việc làm toàn thời gian hay bán thời gian:(em sẽ có một bài nói rõ hơn về vấn đề này) Dù nhiếp ảnh là một hướng kinh doanh tệ (từ góc nhìn kinh tế) nhưng nó có thể là một hướng kinh doanh bán thời gian tuyệt vời. Chuyện “dễ dàng gia nhập ngành” không phải là vấn đề đối với một việc làm kiếm thêm thu nhập bán thời gian. Thực tế là chỉ cần chụp 10 đám cưới/năm đã có thể tăng thêm 20’000$ thu nhập cho các bác. Đầu tư khoản tiền ấy trong khi vẫn trang trải bằng công việc chính có thể giúp các bác tự chủ hơn về tài chính và sự giàu có hơn về lâu dài. Các bác quen bao nhiêu người tiết kiệm được 20’000$/năm?

          ·         Chọn người bạn đời phù hợp:Lấy nhiếp ảnh làm sự nghiệp sẽ phù hợp nhất khi  người bạn đời có một công việc chắc chắn (kèm bảo hiểm y tế). Nếu gia đình bác có thể sống dựa trên tiền lương của vợ bác thì bác có thể tiết kiệm toàn bộ hay gần hết khoản thu nhập từ nhiếp ảnh. Sẽ rất tuyệt khi có thể tiết kiệm và đầu tư 40’000$-50’000$/năm phải không ạ?

          ·         Đừng đầu tư hết tiền bạn kiếm được vào nhiếp ảnh: tiêu ít hơn tiền kiếm được. Dùng khoản tiết kiệm một cách thông minh. Hãy đặt mục tiêu tiết kiệm cho từng năm. Đừng mua sắm một cách bốc đồng (các bác là hay thế lắm). Đọc thật nhiều về cách đầu tư, nó sẽ làm giàu cho các bác nhiều gấp hàng ngàn lần việc dành thì giờ đọc những forum nực cười về việc người ta so sánh Canon với Nikon và trưng toàn mấy tấm ảnh chụp bức tường gạch. Khi đã hiểu là đầu tư vào nhiếp ảnh chỉ như muối bỏ bể và khi bán đi không lỗ 1/3 đã là rất may mắn thì các bác hãy đầu tư tiền của mình vào cái gì cũng được trừ nhiếp ảnh ra. Nếu bác không phải là phóng viên thể thao đòi hỏi fps cao thì việc mua một con D3s KHÔNG phải và một khoản đầu tư mà là một sự lãng phí vô nghĩa. Con D3s 5000$ sẽ không kiếm thêm cho bác một xu nào so với con D700 2500$.

          ·         Biết quý đồng tiền:các bác phó nháy dùng quá quá quá nhiều tiền. Nếu em được thuê làm trợ lý kinh doanh cho một nhiếp ảnh gia, điều đầu tiên em xét tới chính là chi phí. Dưới đây là vài ví dụ:

Ø  Đồ nghề: Nếu máy các bác dưới 3 năm tuổi, không có lý do gì để nâng cấp cả, không bao giờ. Máy ảnh bây giờ chất lượng rất tốt, em vẫn đang dùng con 5D và cho ra những tấm ảnh không chê vào đâu được. Và em có thể chụp tất cả ảnh chân dung cho khách bằng con Olympus OM2n 30 năm tuổi mà kết quả luôn làm khách ngất ngây.

Ø  Phần mềm: Không cần thiết nâng cấp. Quá lắm là nâng cấp mỗi 3 phiên bản. Các bác có thực sự cần hàng ngàn tính năng đao to búa lớn không bao giờ được dùng đến mà giả có dùng thì có bao nhiêu khách hàng nhận ra?

Ø  Tạo dựng thương hiệu: tạo dựng thương hiệu là điều hay bị hiểu sai nhất trong giới những người chụp ảnh đám cưới. CÁC BÁC là thương hiệu, là ảnh của các bác, thái độ làm việc, cách giao tiếp khách hàng của các bác. Thương hiệu của các bác không phải là cái logo đẹp. Chẳng có lý do gì khi tiêu một  mớ tiền vào việc thuê thiết kế logo chuyên nghiệp. Đúng là nó rất quan trọng đối với những công ty lớn như Pepsi, Apple, McDonalds khi có một logo dễ nhận diện. Nhưng để một logo đại diện cho thương hiệu, thì các bác phải tạo được dấu ấn cho hàng ngàn ngàn người với chi phí lên đến hàng trăm nghìn USD(em xin mang cái bằng MBA của em ra làm cơ sở). Tên của các bác bằng một font chữ cuốn hút, thế là đủ rồi ạ.

Ø  Quảng cáo: đừng dùng những đồng tiền chắt chiu mới có được vào quảng cáo trên tạp chí. Tốn cả vài triệu đồng cho một mục quảng cáo và nếu may mắn bác sẽ được thuê chụp cho 1 đám cưới từ nó. Tuyệt vời, giờ thì các bác đang làm không công cho cặp vợ chồng dễ thương đó.

Ø  Những cách hiệu quả nhất để đẩy mạnh công việc làm ăn và tăng lợi nhuận đều miễn phí hoặc gần như miễn phí: Có được mấy lần lên forum ảnh mà các bác đọc được : “My contract does not allow clients to use images without my permission, yet I saw they posted some of their wedding images on Facebook without my permission! How do I get them to cease and desist and/or compensate me for those images?” .  – “Trong hợp đồng TÔI đã nêu rõ là không được sử dụng ảnh khi chưa có sự cho phép của TÔI, vậy mà họ lại đăng lên facebook khi chưa hỏi ý kiến! Làm cách nào để bắt họ gỡ bỏ những ảnh đó và bồi thường cho TÔI?”.Bác đang đùa em à? Bác là ai? Annie Leibovitz? Ngược lại em còn phải cảm ơn họ vì đã nhiệt tình quảng cáo không công. Thực tế thì trên DVD đưa khách em luôn có một thư mục tên Facebook chứa ảnh đã chỉnh kích thước phù hợp nhất để đăng lên fb. Còn cách nào khác hay hơn mà các bác có thể nghĩ ra để mọi người biết đến không? Và tốn bao nhiêu khi bỏ ra vài cuộc gọi giới thiệu dịch vụ so với 2500$ quảng cáo trên tạp chí?

Ø  Tối đa doanh thu: với thời gian cầm máy có hạn (trước khi ngỏm) như đã nói ở trên, bác phải tối đa hóa doanh thu trong mỗi lần giao dịch. Để nói hết vấn đề này trong 1 topic là quá sức, do đó các bác hãy đọc thêm về marketing và đặc biệt về định giá. Nhiếp ảnh gia để mất quá nhiều tiền trên bàn đàm phán, ảnh của họ không có một phong cách đặc trưng dẫn đến mức giá chỉ làng xàng bậc trung. Nhiều người không biết cách làm tiền album ảnh của họ, vẻ bề ngoài hào nhoáng sẽ hút tiền về cho các bác. Nhiều người bán ảnh online thay vì mặt đối mặt, cùng một tấm ảnh được in ấn, đóng khung cẩn thận gây cảm giác chuyên nghiệp và sự tập trung cho người xem gấp hàng ngàn lần cũng tấm ảnh đó lẫn lộn giữa vô vàn ảnh ọt tràn lan trên internet. Và tuần này các bác đã gọi điện cho khách hàng tiềm năng nào chưa? Chưa hay chưa bao giờ? Thế thì có gì phải ngạc nhiên khi mà điện thoại các bác chẳng bao giờ thèm reo chuông.

          Vâng, các bác có thể vừa là phó nháy vừa đạt được giấc mơ Mĩ. Tuy nhiên các bác bắt buộc phải nhận ra những hạn chế khi theo đuổi một công việc ở cuối bảng xếp hạng như nhiếp ảnh này. Nhưng dù gì đi chăng nữa, HÃY LUÔN NGẨNG CAO ĐẦU!

© Dịch và biên tập bởi Coalblackeyes - Xóm Nhiếp Ảnh